Η λίμνη Πλαστήρα ανήκει στην περιοχή των Αγράφων. Τα Άγραφα είναι γεωγραφική περιοχή της κεντρικής Ελλάδας, που αποτελείται από επιβλητικούς δύσβατους και αρκετά δασώδεις ορεινούς όγκους που είναι προέκταση της Ν. Πίνδου.
Άγραφα Πίνδου
Το τμήμα τους που βρίσκεται στο νομό Καρδίτσας ονομάζεται Θεσσαλικά Άγραφα. Στο κέντρο των Αγράφων ορθώνονται βουνά με ύψη πάνω από 2.000 μ. Τα βουνά αυτά από το βορρά προς το νότο είναι η Κακάβα (2144 μ.) , το Βουτσικάκι (2154 μ. ), το Ντεληδήμ (2164 μ.), ο Μπουρλέρος (2020 μ.), η Νιάλα (2018 μ.) (η κορυφογραμμή της Νιάλας σχηματίζει το προφίλ μιας γυναίκας , που κοιμάται , το περίφημο πέτρινο ομοίωμα της « κοιμωμένης» ) και το Σβον (2042 μ.) .
Δυτικά η φτέρη (2028 μ.), ο Καλόγηρος (2043 μ.). Νότια υψώνεται το Βελούχι (2315 μ.) Τους ορεινούς όγκους διασχίζουν τα δύο μεγάλα ποτάμια των Αγράφων ο Μέγδοβας ή Ταυρωπός ( Καμπύλος αρχαίο του όνομα ) και ο Αγραφιώτης .
Τα έλατα, οι καστανιές, οι βελανιδιές, οι οξιές, οι δρυς , οι αριές , τα πλατάνια , οι ιτιές σκεπάζουν τα βουνά και τις κοιλάδες . Επίσης υπάρχουν σφένδαμοι , ιπποκαστανιές , αγριοκερασιές , φλαμουριές και θάμνοι, όπως κρανιές, κέδροι,, γαύροι κλπ. Εδώ ανθίζουν ο μόσχος , το νυχάκι , το αρωματικό τσάι , ο αμάραντος , η αγράμπελη , το αγιόκλημα , τα « Δακρυάκια», η ρίγανη, η ανεμώνη, η ορχιδέα (σπάνια είδη της) και πολλά ακόμα αγριολούλουδα.
Υπολογίζεται ότι 650 φυτικά είδη υπάρχουν στην περιοχή .
Στα βουνά των Αγράφων ζουν άγρια ζώα, όπως αρκούδες , λύκοι , ελάφια , ζαρκάδια , αγριόχοιροι , αλεπούδες , τσακάλια κ.λ.π.
Στη λίμνη υπάρχουν κυπρίνοι , πέστροφες , πριάνα , γλυνοί κ.λ.π.
Αξιόλογη ορνιθοπανίδα φιλοξενείται στα δάση (περίπου 67 είδη πουλιών).
Τα πιο χαρακτηριστικά είναι ο σπίνος , η ελαφοπαπαδίτσα , ο κοκκινολαίμης , ο χρυσοβασιλίσκος , η καρδερίνα , η κίσσα και άλλα .
Στα πλαίσια των προγραμμάτων LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης και προγράμματος του Υ.ΠΕ.Χ?.Δ.Ε. έχει δημιουργηθεί η υποδομή για ανάπτυξη της περιοχής.
Μία έκταση 5.688 στρέμματα στο δημόσιο δάσος Μπελοκομυτη (Αγράφων)έχει χαρακτηριστεί Εκπαιδευτικό Δάσος . Είναι χώρος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και έρευνας . Έξι οικολογικά μονοπάτια έχουν δημιουργηθεί μέσα στο Πανεπιστημιακό δάσος. Ένα από τα έξι οδηγεί στο Παρατηρητήριο με θαυμάσια θέα. Στο δάσος έχει γίνει αναλυτική καταγραφή της φύσης ( ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000) και αποτελεί πηγή γνώσης για εκπαιδευτικά ιδρύματα και απλούς επισκέπτες.
Επίσης σε μία έκταση 10 στρεμμάτων στην κοινότητα Νεοχωρίου δημιουργήθηκε ο Βοτανικός Κήπος της περιοχής . Σκοπός του η συγκέντρωση ειδών χλωρίδας της περιοχής λίμνης Ν. Πλαστήρα . Αποτελεί εργαστήριο για εκπαίδευση και ενημέρωση.
Ένας χώρος επίσης μελέτης και ενημέρωσης είναι το κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο Νεοχώρι, φιλοξενείται δε στο αναπαλαιωμένο δημοτικό σχολείο.
Μοναστήρια
Το μοναστήρι της Πελεκητής είναι κτισμένο ανάμεσα σε απότομες και απόκρημνες πλαγιές του βουνού σε υψόμετρο 1400m και δεσπόζει μεγαλόπρεπα της περιοχής .
Σύμφωνα με ένα μολυβδόβουλο Σιγίλιο του Πατριάρχη, η μονή κτίστηκε τον 15ο αιώνα από τον πνευματικό Πορφύριο. Ολοκληρώθηκε το 1529 ( όπως μαρτυρεί χρονολογία ΑΦΚΘ που βρίσκεται δυσανάγνωστη σε επίγραμμα του Μοναστηρίου) από τον οσιομάρτυρα Δαμιανό.
Ανηφορίζοντας από την Καρδίτσα προς τη Λίμνη Πλαστήρα, μετά το Παλαιόκαστρο, ξεπροβάλλει μπροστά μας σαν κάστρο πάνω στο βουνό το μοναστήρι της Κορώνας. Η παλαιότερη ονομασία του ήταν «Μονή κρυερής βρύσης».
Η ονομασία «Μονή Κορώνας», κατά τον Μητροπολίτη Θεσσαλιώτιδος Ιεζεκιήλ προήλθε από τη θέση της. Ο Α.Ορλανδός αναφέρει ότι η ονομασία οφείλεται στην παράδοση της κτίσεως αυτής σχετικά με το πτηνό Κορώνη (κουρούνα), πολύ γνωστό στη Θεσσαλία Η ιερά μονή Κορώνης εκτίσθη στις αρχές του 16ου μ.Χ. αιώνος.
Ιερά Μονή Πέτρας Το μοναστήρι πήρε τ' όνομα του από το βράχο, που στο Β.Α. στήθωμα του δημιουργεί μια μεγάλη σπηλιά. Εκεί σύμφωνα με την τοπική παράδοση βρέθηκε από βοσκούς η εικόνα της Παναγιάς. Το μοναστήρι της Πέτρας είναι ίσως το αρχαιότερο Βυζαντινό μοναστήρι.
Κατά μία άποψη κτίσθηκε στα 1133, σύμφωνα με μια χρονολογία που βρέθηκε.
Κατά άλλη άποψη τα Χρόνια ζωής του μοναστηριού μαρτυρεί η επιγραφή:
ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΙΜΙCIOC ΛΕΓΟΜΕΝΟΝ PΕΤPAC ETOC ζοβ΄(1593).
Άρα η μονή κτίσθηκε, λίγο πριν, κατά την άποψη του καθηγητή Παύλου Μυλωνά, δηλαδή περίπου το 1550. Το καθολικό του ναού ανήκει στον τετρακίονο αθωνίτικου τύπο.
Λαϊκή Τέχνη - Αρχιτεκτονική Αγράφων
Στην περιοχή ανθίζει η λαϊκή αρχιτεκτονική. Εδώ οι τεχνίτες (μάστοροι),ντόπιοι ή Ηπειρώτες, χτίζουν απλά , λιτά προσαρμόζοντας τα σπίτια τους στον αγροτικό τρόπο ζωής, το κλίμα, τη φύση.
Τα σπίτια είναι πυκνόκτιστα με μικρές αυλές. Κατασκευάζονται από σκληρή πέτρα, άσπρη η γκρι. Για το αρμολόγημα της πέτρας χρησιμοποιούν λάσπη ανακατεμένη με άχυρα και με ασβέστη.
Για να είναι ανθεκτικό το σπίτι χρησιμοποιούν στο χτίσιμο ξυλοδεσιές (ζωνάρια). Το πάχος του τοίχου είναι 0,6 πλάτος. Το σοβάτισμα των σπιτιών γινόταν με λάσπη (άμμο από το ποτάμι και ασβέστης) . Επικρατεί το μονόπατο ή το δίπατο σπίτι που επικοινωνεί με το ισόγειο με εσωτερική σκάλα.
Στην εποχή της τουρκοκρατίας άνθησε η υφαντική τέχνη, επειδή οι κάτοικοι των Αγράφων διατηρούσαν αιγοπρόβατα. Κατασκευάζονταν κυρίως υφάσματα μάλλινα για φορέματα απλά ή κεντητά και σημαντικές ποσότητες υφασμάτων για κλινοσκεπάσματα (βελέντες), για στρώσιμο (κιλίμια) για κάπες κ.λ.π. Σε μερικά χωριά των Αγράφων η τέχνη της υφαντικής διατηρήθηκε και κατά τα μεταεπαναστατικά χρόνια. Τα υφαντά κατασκευάζονταν στον αργαλειό και σε αυτά σχεδίαζαν λουλούδια, πουλιά, ψάρια, κλαδιά δέντρων, διάφορα σχήματα και άλλα σχέδια από τη ζωή της φύσης.
Πανηγύρια - Έθιμα - Λαϊκοί Οργανοπαίχτες
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν κάποια έθιμα όπως Αποκριάτικα, έθιμα του Πάσχα, Χριστουγεννιάτικα Πρωτοχρονιάτικα των Φώτων κλπ.
Στα χωριά γύρω από τη λίμνη αναβιώνει το έθιμο με τα Ρογκατσάρια την ημέρα των Φώτων. Κατ' αυτό το έθιμο συνηθίζονται οι μεταμφιέσεις(μασκαρέματα). Αυτές αποσκοπούν στο να αποτρέψουν την κακή επίδραση των καλικάντζαρων.
Οι μεταμφιεσμένοι είναι άντρες που υποδύονται και τις γυναίκες. Οι μεταμφιεσμένοι παρουσιάζουν αναπαράστασης γαμήλιας τελετής με νύφη, γαμπρό, συμπεθέρους και παπά. Πολλές φορές φορούν και δέρματα ζώων και κρεμούν από πάνω τους κυπριά και κουδούνια για να διώξουν με το θόρυβο τα κακά πνεύματα.
Οι μασκαρεμένοι κάνουν επισκέψεις σε σπίτια του χωριού αλλά και σε γειτονικά χωριά. Άλλο χαρακτηριστικό έθιμο ήταν το Πάσχα το κάψιμο του αφανού, τη βραδιά της Ανάστασης.
Έστηναν δηλαδή ένα ψεύτικο Ιούδα σε ένα ψηλό βουνό από χλωρά καυσόξυλα. ¨Όταν ο παπάς έλεγε Χριστός Ανέστης έβαζαν φωτιά στον Αφανό.
Παραδοσιακά φαγητά
Παραδοσιακά φαγητά είναι η μπατζίνα, ο πλαστός, η ζυμαρόπιτα, διάφορες πίτες(τραχανόπιτα, κολοκυθόπιτα, τυρόπιτα, χορτόπιτα).
Αρωματικά χόρτα και φυτά χρησιμοποιούνται στις πίτες και στα φαγητά.
Χαρακτηριστικά γλυκά ο μπακλαβάς, η καρυδόπιτα, το γλυκό κουταλιού καρύδι(έχουν σαν βάση το καρύδι-άφθονο στην περιοχή), επίσης το γλυκό κολοκύθι (ρεντζέλια) κά.
Τα αμπέλια της περιοχής δίνουν ένα μοναδικό κόκκινο κρασί και δυνατό τσίπουρο.